Pokret za Promjene

INICIJATIVA

Radnicima i Sindikatu KAP-a, izvršnoj i sudskoj vlasti,stručnoj, političkoj i ostaloj javnosti

Nebojša Medojević, predsjednik PzP, Branko Radulović, potpredsjednik PzP

izvjestaj vijesti 2 jul 2009

I. OSNOVNE ODREDNICE 

Budućnost Kombinat aluminijuma se mora posmatrati u kontekstu crnogorskih komparativnih prednosti, održivog razvoja, postojeće i moguće konkurentnosti i samoodrživosti. Isto tako, tehno-ekoloških performansi, finansijskih opterećenja, statusnih pozicija i globalnih kretanja. Nažalost, postojanje Kombinata, prije svega, zavisi od postojanja tj. nepostojanja pravne države i odgovorne vlasti. 

Kada su u pitanju komparativne prednosti, održivi razvoj i regionalno i šire međunarodno iskustvo, tada aktivnom industrijskom politikom se najbrže izlazi iz krize i zaostalosti, dok su multiplikacioni efekti postignuti na bazi proizvodnje i prerade aluminijuma izuzetno brojni i visoki. 100.000 tona prerađenog aluminijuma može direkno ili indirektno angažovati više od 60.000 ljudi, inicirati osnivanje više od 1.500 malih i srednjih preduzeća, sa prometom većim od 1,5 milijardi €. Kombinat aluminimuja je do ’89.  i u onom političko-ekonomskom sistemu i u onom tehnološkom stanju, po mnogo čemu, to potvrdio.  

Godina 1989. koja je „počela januarom“ bila je presudna za dalju sudbinu Kombinata aluminijuma, koju su u velikoj mjeri odredili i njegovi radnici učešćem u „antibirikratskoj revoluciji“, kojom su  ovi preuzeli vlast i svojim činjenjem doveli Kombinat i njegove radnike u ovo stanje. Naime, od ’89. do danas, Kombinat aluminijuma nije „dobio šansu“ da postane, uistinu „lokomotiva razvoja“ Crne Gore. Naprotiv, Kombinat je umjesto restrukturiranja, modernizacije, usvajanja novih visokoprofitnih proizvoda i postizanja multiplikacionih efekata, kroz osnivanje brojnih malih i srednjih preduzeća, koja bi se bavila preradom aluminijuma, doživio retrogradan proces.  Postao je jedinstven u Evropi i svijetu po nivou tehnološke i ekološke zaostalosti i sa ingotom, kao jedinim proizvodom.

Jedan za dugim, „gašen“ je  pojedini tehnološki proces i asortiman proizvodnje i na taj način direktno dovedena u pitanje rentabilnost poslovanja. Proizvodnja ingota ne obezbjeđuje rentabilno poslovanje, osim u rijetkim vremenskim intervalima kada je cijena Al na berzi iznad troškova proizvodnje, i uz značajne subvencije cijene električne enregije.  Istovremeno su u ovom periodu poslovanje Kombinata pratile mnoge nereguralnosti i protivzakoniti poslovi. Pri tome su korišćene različite metode od hiperinflacije, sankcija, knjigovostvenih malverzacija, deviznih mahinacija, kompezacionih šema, do „prenaduvanih“ faktura. Akteri su bili dio vrha vlasti, njihove firme  ili firme njima bliskih pojedinaca, kojima se ogromna dobit prelila u sopstvene „džepove“.

Brojne su firme koje su nastale na taj način i u tome cilju, ali sinonim takvih špekulativnih poslova je imperija „Vektra“. Istovremeno je Kombinat dobijao subvencionisanu električnu energiju, duži vremenski period je plaćao po samo 20 $/MWh, a nije poštovao ni minimalne ekološke standarde. Ukupna šteta do kraja 1999. je iznosila više od 600 miliona $, a Kombinat je bio pred bankrostvom sa dugom od par stotina miliona $.  

Slijedi period nastavka stare prakse i novih metoda špekulativnih i protivzakonitih poslova. Akteri su, osim lokalnih, i internacionalni igrači i tkz.  međunarodni eksperti i savjetnici, poput Glenkora i penzionisanog amaričkog ambasadora  Ričarda Sklara. Ugovorima o menadžmentu i  komercijalnim ugovorima sa Glenkorom, aranžmanom sa Anotekom, monopolima, načinom reprograma dugova, Kombinat je dospio u još veće dugove, koji su početkom 2004. iznosili oko 300 miliona $. Postao je zatočenik tri tkz. glavna povjerioca Vektre, Glenkora i Standard Banke. 

Grupa za promjene je Vrhovnom državnom tužiocu tokom 2004. podnijela pet krivičnih prijava zbog flagrantnog kršenja tenderske procedure, „štetnih ugovora“, načina reprograma dugova i neregularnih poslova. I to protiv predsjednika vlade, pojedinih ministara, direktora fondova i rukovodilaca Kombinata. Vrhovni državni tužioc nije reagovao i pored konkretnih činjenica i dokumentacije. Navodna strategija privatizacije Kombinata aluminijuma, fingirana javna rasprava, problematični stavovi savjetnika, kontradiktornosti oko tenderske procedure, promjena imena novog vlasnika, „prebijanje“ dugova, otpis dugova prema državi, „čašćavanje“ vlade, novi komercijalni ugovor sa Glenkorom, klauzule u  Ugovoru, presjek stanja, su ukazivali da je proces privatizacije imao za cilj zaštitu interesa tkz. glavnih povjerioca.Takođe da nije bio u pitanju nikakav strateški investitor, da nije obezbeđivao potrebnu modernizaciju i ekološko saniranje i da je dobijao velike subvencije električne energije i druge benifite.

Čuveno nazdravljanje viskijem u  kafe Grandu glavnih aktera ovakve privatizacije je paradigma ukupne crnogorske tranzicije.  Dešavanja  u Kombinatu aluminjuma u tkz. postprivatizacionom periodu od decembra 2004. su sve to potvrdila u najgorem obliku. Proizvodio se samo ingot,  ulaganja u opremu su simbolična, ekološko stanje je još gore. Finansijsko poslovanje obiluje neregularnostima. Friziraju se podaci o presjeku stanja, završnom računu, uknjiženim i uloženim sredstvima.

Ekonomski fakultet vidi što niko ne vidi i u Izvještajima tvrdi da se Ugovor poštuje u dijelu investicija. Obznanjeno novo kreditno zaduženje Kombinata iznosi 235 miliona $, koja sredstva su  u najvećoj mjeri usmjerena na inostranim računima. U godinama visoke berzanske cijene aluminijuma, profit se takođe iznosi u inostranstvo. Subvencije  električne energije su za četiri godine iznosile 136.29 miliona €. Istovremeno vlasnik Kombinata, koji se naziva CEAC,  podnio je tužbeni zahtjev Arbitražnom sudu u Frankfurtu, protiv Vlade i fondova u iznosu od oko 370 miliona €. Dio tužbe koji se odnosi na neregularno poslovanje Vektre je, po svemu sudeći, osnovano. Pokret za promjene, početkom ove godine, je uputio novi zahtjev Vrhovnom državnom tužiocu da preispita poslovanje u Kombinatu, kreditno zaduženje, poštovanje Ugovora, osnovanost Izvještaja i tužbenog zahjeva. Očekivano, Vrhovni državni tužoic, kao i do sada, nije reagovao.  Kombinat aluminijuma, njegovi radnici i svi građani Crne Gore, se danas nalaze u zatočeništvu od sadašnjih vlasnika.

Neizmirene plate i dugovi, protestne šetnje, prepolovljena proizvodnja, preuzete obaveze, date garancije, otpisi dugova, nove subvencije električne energije, jalovi sastanci i memorandumi, spiskovi za otpremnine, mahanje protivtužbama, „zavrtanje“ ruku je krajnje ponižavajuće i za ovakvu vlast i državu Crnu Goru. Ovo stanje je neodrživo, ni kratkoročno ni dugoročno, bez obzira da li je u pitanju ekonomska kriza ili ne. U opticaju su dva  suprotna scenarija da li će i kakav biti Kombinat aluminijuma kroz četiri godine, da li će već biti ugašen ili na „izdisaju“ ili će to biti moderna i konkurentna firma. Treba imati u vidu da će tražnja za aluminijumom i proizvodima na bazi aluminijuma biti  mnogo veća nego danas. 

II SCENARIO VLADE - POSTEPENO GAŠENJE KOMBINATA

Crnogorska vlast je već odlučila da postepeno ugasi Kombinat aluminijuma. To čini, prije svega, da bi trajno sakrila svoje kriminogeno učešće u poslovanju i odgovornost za kršenje zakona. Isti tako i zbog nedostatka jasne političke volje da se suprostavi ino i domaćim tajkunima, državnički i hrabro odgovori na ucjene i riješi pitanja tehnološke zaostalosti i finansijskih opterećenja.

Na koji način, za koji period i za koju cijenu će ugasiti Kombinat zavisi od upornosti i jačih argumenata tri aktera, radnika, Vlade i tajkuna.  U toj funkciji će biti medijska propaganda, dezinformacije i izjave navodnih stručnjaka o neminovnosti zatvaranja Kombinata. Tehnološki zaostali Kombinat će se držati na „infuziji“, troškovi i subvencije koji će se plaćati iz džepova građana Crne Gore će rasti.  Demoralisani i umorni radnici će  neselektivno odlaziti sa otpremninom koja im neće obezbjeđivati novi „biznis“ a nekima ni otplatu kredita. Normalno, tajkuni će uvećati svoj „konto“. Krajnji epilog će biti trajni gubitak glavnog nosioca održivog razvoja, novi  dug Crne Gore u visini od nekoliko stotina miliona €, ekološki devastiran Skadarski basen. 

III SCENARIO PZP-a - PUT DO MODERNOG I KONKURENTNOG KOMBINATA ALUMINIJUMA

Sastoji se u sledećem:

-          Preispitati ukupno predprivatizaciono i postprivatizaciono poslovanje u Kombinatu aluminijuma pod direktivom Vrhovnog državnog tužioca;

-          Pokrenuti proceduru za naplatu Ugovorom predviđenih penala za neispunjavanje ugovornih obaveza;

-          Pokrenuti proceduru za aktiviranje činidbene garancije za neizvršene obaveze iz investicionoig plana;

-          Pokrenuti tužbeni zahtjev protiv CEAC Holding limited;

-          Raskinuti Ugovor sa CEAC Holding limited;

-          Raskinuti komercijalni ugovor sa Glenkorom za isporuku ingota;

-          Usvojiti Strategiju restrukturiranja Kombinata aluminijuma na dva posebna drušva, jedno, na koje bi se prenijele sve obaveze i drugo, koje bi posjedovalo sadašnji tehnološki proces, opremu i prostor;

-          Obezbijediti finansijska sredstva u inosu od cca 150 miliona € za modernizaciju Kombinata kroz novoformiranu Razvojnu banku;

-          Optimalizovati proizvodnja i preradu cca.100.000t aluminijuma  kroz tehnološke faze livenja, valjanja, presovanja, vučenja i kovanje, da bi se kao poluproizvodi dobijali trupci, blokovi, limovi, profili, folije, odlivci, različitih tipova Al, kao i metalurške i nematalurške glinice.

-          Optimalizovati broj izvršioca za ostvarivanje definisanog obima i strukture proizvodnje;

-          Pospješiti i podržati razvoj malih i srednjih preduzeća na bazi prerade aluminijuma, prije svega kroz animaciju radnika Kombinata;

-          Omogućiti adekvatne otpremnine tehnološkom višku kreiranjem Interventnog fonda na nivou Crne Gore.

-          Dugoročno riješiti međusobne odnose Kombinata aluminijuma i EPCG na tržišnim i vlasničkim odnosima. Pokret za promjene je spreman da na transparentan način i pod okriljem Skupštine Crne Gore realizuje ukupan proces modernizacije, pune konkurentnosti i samoodrživosti Kombinata.

Tvrdimo da će se smanjiti troškovi proizvodnje za oko 40%, kumulativno potrošnja električne energije će biti manja za oko 30% ili za 550.000 MWh, da će pri sadašnjoj berzanskoj cijeni aluminijuma rasti godišnji prihodi više od 20% a da će se ukupna investicija vratiti za samo dvije godine proizvodnje. Indirekti multiplikacioni efekti bi bili mnogo veći.