INICIJATIVA

Predsjedniku Crne Gore,

Predsjedniku Skupštine Crne Gore,

Predsjedniku Vlade Crne Gore,

stručnoj i ukupnoj javnosti

Nebojša Medojević, predsjednik PzP         

prof.dr Branko Radulović, potpresjednik PzP

Autoput Bar – Boljari je od primarne nacionalne važnosti, bilo da su u pitanju kratkoročni, srednjoročni ili dugočni efekti, sa direktnim ili indirektnim uticajem  na ukupni održivi i ravnomjerani razvoj, demografsko stanje, kao i socio-ekonomski potencijal Crne Gore. Do danas, poslije dvadeset godina crnogorski svojstvene  tranzicije, ova potrebna saobraćajnica je imala, prije svega,  političku konataciju i virtuelnu stvarnost u predizbornim periodima.   

Danas, imajući u vidu krajnje zabrinjavajuće finansijsko stanje, ograničene resurse i potencijale u kojim se nalazi i sa kojima raspolaže Crna Gora, kao i globalna kretanja, bilo da su u pitanju mogućnosti finansiranja infrastrukture i stanje u ovoj grani realne ekonomije, način  izgradnje autoputa Bar-Boljari, može imati oprečan efekat.  

Naime, on može biti krajnje pozitivan po ukupan razvoj Crne Gore i suprotno, u krajnjem slučaju može dovesti u pitanje i osnovno funkcionisanje države, prekid izgradnje i sudski epilog. Negativni efekti mogu biti posledica ishitrenosti, stručne i političke jednostranosti ili zadovoljenja samo parcijalnih interesa pojednih građevinskih preduzetnika u Crnoj Gori.  

Imajući u vidu značaj i uticaj autoputa Bar- Boljari, kao i način njegove izgradnje na budućnost Crne Gore, on mora imati nacionalni i vanpolitički karakter i biti posledica, prije svega, stručnog i opšte društvenog konsenzusa. U tom cilju, Pokret za promjene, poziva Presjednika Crne Gore, Presjednika Skupštine Crne Gore, Presjednika Vlade Crne Gore, stručnu i ukupnu javnost, da prije potpisivanja Ugovora o koncesiji sa konzorcijumom „Konstrukor“, razmotri i odredi se prema brojnim pitanjima, a posebno prema sledećim: 

1.       U kojoj banci i na kojem računu se nalaze 100 miliona €, koje su  namijenjene za izgradnju autoputa Bar-Boljari i zbog kojih je izvršena krajnje pogrešna prodaja većinskog pakata akcija „Telekoma Crne Gore“ 

2.       Da li je to koncesija i po kojoj logici je ona prihvatljiva od konzorcijuma „Konsukutor“ u iznosu od 2,77 milijardi € na period od 30 godina, od čega učešće države Crne Gore treba da bude 1,74 milijarde €. Mora se imati u vidu da je, prema procjenama stručnjaka saopštenim tokom prethodne dvije godine, ukupna investicija iznosila 1,8-2 milijarde €, dok je projektovana dinamika izgradnje  5,5 – 9 godina. Tokom ove godine, kao posledica finansijske krize i smanjenja tražnje, cijene    građevinskih radova su znatno smanjene, što bi trebalo da ima uticaj na smanjenje cijene koštanja i na skraćenje roka izgradnje autoputa. 

3.       Na osnovu kojih saobraćajnih studija i snimanja frekfencije je utvrđena cijena koštanja, cost-benifit analiza, studija opravdanosti, stepen povraćaja i koncesioni period u slučaju izgradnje pojedinih dionica Bar-Podgorica-Mateševo-Boljari-Beograd-Horgoš.         

4.       Koje su interne a koje eksterne stope rentabiliteta izgradnje autoputa i pojedinih njenih dionica. 

5.       Kako izrada idejnih i detaljnih projekata ima presudni uticaj na cijenu koštanja autoputa, iz kojih razloga je prednost pri daljoj izradi tehničke dokumentacije data Hrvatskom institutu građevinarstva u odnosu na domaće stručnjake, posebno Građevinski fakultet. Treba imati u vidu da je naš Građevinski fakultet projektovao i najsloženije infrastrukturne objekte i da je izgradio Idejni projekat pojedine dionice sa visokom detaljnošću i Studiju koridora autoputa. 

6.       Zašto nije razmatrana mogućnost formiranja i učešća u izradi autoputa konzorcijuma crnogorske građevinske niskogradnje, posebno u sadašnjem stanju recesije. 

7.       Zašto nije razmatrana mogućnost pokretanja, obnavljanja i razvoja proizvodnje građevinskog materijala u kontekstu izgradnje ovog i drugih velikih infrastrukturnih objekata, kao i objekata u visokogradnji. 

8.       Na osnovu kojeg rejtinga i pod kojim uslovima će baš «Zagrebačka banka» aranžirati finansijski model, posebno kada su finansijske institucije i fondovi u EU odredile ogromna sredstva za izgradnju infrastrukturnih objekata. Sigurno je da bi tu ulogu mogao da obavlja neki subjekat domaćeg bankarskog sistema, čime bi se povećao kredibilitet, likvidnost i bilansi poslovanja uz obaveznu državnu garanciju i kontrolu. 

9.       Kakvo je poslovno i likvidno stanje «Konstruktora» i da li je do sada bio u ulozi koncesionara. 

10.    Na koji način i iz kojih sredstava će se u ovim okolnostima rehabilitovati i rekonstruisati postojeća infrastruktura, posebno magistralni put M2,  graditi brza saobraćajnica Herceg Novi-Ulcinj i završiti put Risan-Žabljak-Pljevlja. 

11.    Zašto nije iskorišćena posjeta Predsjednika Vujanovića Beogradu da se napokon institucionalizuje saradnja sa Srbijom o zajedničkoj ili  koordinisanoj izgradnji autoputa Bar-Boljare-Beograd.  

12.    Zašto  se ignoriše mišljenje MMF da će ovakav način izgradnje autoputa imati negativne posledice po Crnu Goru. 

13.    Suštinsko je pitanje, kakav će status imati autoput nakon njegovog završetka, kao peti krak koridora X, ili samo kao nacionalna saobraćajnica.

Na osnovu ovih i brojnih drugih pitanja i očekivanih negativnih  odgovora i nejasnoća, potrebno  je odložiti potpisivanje Ugovora sa konzorcijumom «Konstruktor» ili čak poništiti tender. Neophodno je  stvoriti opšte stručni i društveni kosenzus, kako i za koje vrijeme možemo sigurno izgraditi samoodrživ autoput, integrisan u evropski prostor i mrežu koridora i čija će izgradnja i korišćenje rezultirati mnogim multiplikacionim efektima. Taj konsenzus treba da iniciraju  Presjednik Crne Gore i Presjednik Skupštine Crne Gore a   Presjednik Vlade Crne Gore da ga, zbog svojih nadležnosti i inicira i realizuje.

U tom cilju, potrebno je formirati Crnogorski konzorcijum niskogradnje, koji bi bio sposoban da projektuje, finansira i izgrađuje velike infrastrukturne objekate, kao što su autoputevi i hidrocentrale. Univerzitet Crne Gore, Graževinski fakultet i domaći stručnjaci  trebaju da izrade tehničku dokumentaciju visoke detaljnosti za cijelu trasu, na osnovu koje bi se sa velikom sigurnošću precizirali posebnosti i cijena izgradnje autoputa. Domaći banarski stručnjaci  treba da sačine finansijski model izgradnje a   privrednici i građevinska operativa učešće u samoj izgradnji.

Takođe je neophodno da se autoput realizuje zajedno ili uz punu koordinaciju sa Srbijom i institucijama EU, kao i  sa Italijom i Mađarskom. Zato prvi radni  sastanak staro - novog Premijera, već tokom ovog mjeseca, treba da bude sa  Predsjednikom Vlade Srbije. Na tom sastanku treba usaglasiti pojedinosti oko izgradnje autoputa Bar-Boljari-Beograd, zatim modernizacije željezničkog pravaca Bar-Vrbnica- Beograd, kao i  valorizacije Luke Bar.

Skupština Crne Gore treba da ima posebnu ulogu u izgradnji autoputa, bilo da je u pitanju saglasnost na Ugovor i ili kontrolu izgradnje. U tom cilju treba formirati Komisiju koja bi jednom godišnje informisala Skupštinu o pojedinostima izgradnje.  Na indentičan način, uz punu saradnju sa Vladom Hrvatske i Vladom Albanije, treba razmotriti i definisati igradnju Jadransko-jonskog autoputa ili brze saobraćajnice.  

CRNA GORA  01.06.09.