Ekološki problem Pljevalja

Predrag Stanković

Problem zagađenja životne sredine u Pljevljima nije od juče, on traje nažalost decenijama, bio je izražen i prije početka rada Termoelektrane Pljevlja, a posebno poslije toga. Prije više od pola vijeka otvoren je rudnik u Pljevljima i od tada su Pljevlja industrijski centar Crne Gore. Biti industrijski centar je želja svih sredina, jer to daje mogućnost brzog razvoja i ostvarivanje profita, što daje pretpostavke za bolji život. Ali, to nosi i rizik da budemo iskorišteni i žrtvovani, nosi i veliki rizik od zagađenja životne sredine, što je slučaj u Pljevljima. Bez obzira na to, niko u Pljevljima ne želi da se zatvori Rudnik uglja i Termoelektrana Pljevlja, svjesni smo da se mora živjeti i raditi, i da se nešto mora i žrtvovati. Ali, takođe znamo da se zagađenje životne sredinee u Pljevljima može dovesti na podnošljiv nivo, ako industrijski giganti primjene potrebne, zakonom predviđenje i raspoložive mjere zaštite životne sredine, što nažalost, nije slučaj u Pljevljima.

Nikoga ne treba da čudi što pljevljaci reaguju na stanje zagađenja životne sredine, bilo pojedinačno, preko nevladinih organizacija, prestavnika naroda u skupštini opštine Pljevlja, i skupštini Crne Gore, odnosno odbornika i poslanika. Naprotiv, te aktivnosti moraju da budu stalne, da imaju kontinuitet. Čude reakcije pojedinaca bliskih vlasti i zvaničnih državnih institucija koji svojim izjavama, pokušavaju da minimiziraju ovaj životni problem Pljevalja, da ga svedu na uski lokalni problem, slušajući ih stiče se utisak da pljevljaci sami sebe zagađuju i traže ono na šta menaju pravo. A mi samo tražimo da zagađivači poštuju obaveze o zaštiti životne sredine.

Mnogobrojni su zagađivači životne sredine u Pljevljima,

-Termoelektrana Pljevlja sa svojim pratećim objektima kao što je odlagalište pepela i šljake Maljevac, koji je davno prevazišao svoje kapcitete, projektom i dozvolom su bile predviđene dvije stepenice, odnosno dva nivoa, a ima ih najmanje duplo više, do sada je na površini od 60 ha koja se koristi više od 30 g deponovano 9.5 miliona t otpada,  često taj objekat nema obavezno vodeno ogledalo i zeleni pojas;

-Rudnik uglja ( nezaštićene površine kopova, transportni sistem, transportna i rudarska mehanizacija) sa svojojm deponojom laporca Jagnjilo, koje ima nesrećno izabranu lokaciju iznad grada na nadmorskoj visini od 1100 m, pored toga što je  izvor prašine laporca, ono izrasta u planinu i smetnja je ruži vjetrova koja bi bar malo provjetrila pljevaljsku kotlinu, tu je do sada odloženo 39mil m3 čvrste mase;

-Postrojenje Korporacije „Vektra Jakić“,

-Saobraćaj ( veliki broj registrovanoh vozila),

-Kotralnice i individualna ložišta,

-Deponija smeća i čvrstog otpada.

Sve su to crne tačke Pljevalja, ali se mora napomenuti da i ostali gradovi imaju kotlarnice i individualna ložišta, motorna vozila i deponije smeća, pa nisu toliko zagađeni kao Pljevlja. Prema podacima iz dokumenta “Informacije o stanju životne sredine na teritoriji Opštine Pljevlja 2008-2012”, kao i iz dokumenta “Strateški plan razvoja Opštine Pljevlja 2013-2018” u Pljevljima se godišnje sagori 1800000 tona uglja, od toga u TE Pljevlja 1700000 t, a kotlarnice i individualna ložišta 100000 t, što ne ide u prilog tvrdnjama da su glavni zagađivači individualna ložišta i kotlarnice, mada se njihov uticaj ne može i ne smije zanemariti. Takođe zabilježen  je povišen nivo štetnih materija i van grejne sezone.

Veliki problem prestavlja nedostatak adekvatnih podataka o zagađenju, mjerenja nivoa štetnih materija na izvorima zagađenja su preiodična, a trebala bi da budu stalna. Sve to daje mogućnost za manipulaciju podacima, i optužbe vladinih institucija na račun pljevljaka, i  obrnuto, opština Pljevlja ne može da preduzme adekvatne korake bez konkretnih i validnih podataka. Očito da ovakvo stanje nekome odgovara.

Skupština opštine Pljevlja u svom radu ima redovnu temu Informacija o stanju životne sredine na području opštine, više puta je donosila zaključke i predloge mjera, ali od toga ništa nije realizovano, osim jedne mjere koja zvanično nije bila ni uvrštena u ovaj predlog mjera. Ta mjera je da ukoliko zagađivači ne budu poštovali zakon i izvršavali svoje obaveze, ukoliko ne budemo imali podršku Vlade Crne Gore, mi ćemo se ponovo sastati, ponovo donijeti zaključke i mjere, toliko smo bili oštri.

Problem zagađenja životne sredine na području opštine Pljevlja, treba što hitnije rješavati.  Ono što je najvažnije je da treba donijeti adekvatan Zakon o zaštiti životne sredine koji bi sve obavezivao i na koji bi se mogli pozivatii i imati utemeljenje za konkretne aktivnosti. Pravilo da zagađivač plaća nije uvijek pravo rješenje, jer nekada je povoljnije zagađivaču da plaća nego da primjenjuje adekvatne mjere zaštite životne sredine. Mi to i tražimo, da zagađivači poštuju zakoni i obaveze, ali i da odgovaraju za učinjeno ili neučinjeno. Konkretno TE Pljevlja treba da ima adekvatne filtere, da budu u upotrebi kada je to potrebno, i da se to kontroliše. Odlagalište pepela i šljake Maljevac treba zarvoriti i kultivisati, jer je odavno prevazišao svoje kapacitete I jedna je od crnih ekoloških tačaka Crne Gore. Zaustaviti odlaganje na deponiju Jagnjilo,  aktivirati projekat cementare Pljevlja uz sve mjere zaštite životne sredine. Veoma važno je da se uradi toplifikacija Pljevalja, koja je davna i stalna obaveza TE Pljevlja, Elektroprivrde CG, odnosno Vlade CG. Ona će značajno smanjiti zagađenje u Pljevljima, ali nažalost neće riješiti ovaj problem. Ponavljam, najvažnije je da zagađivači primjenjuju adekvatne mjere zaštite životne sredine.

U Pljevljima je u porastu nivo morbiditeta i mortaliteta, odnosno oboljenja i smrtnosti, koji su direktno povezani sa nivoom zagađenja životne sredine. Podaci o tome postoje, ali nisu adekvatni, nisu obrađeni ni sistematizovani, tako da nisu ni validni. Čudi da zvanične ekološke i zdravstvene institucije nisu prišle izradi studije o zagađenju Pljevalja i njenog uticaja na zdravlje stanovništva. Tako bi imali zvanične podatke, a njihov nedostatak daje mogućnost za manipulaciju i minimiziranje ovog očitog i po zdravlje pljevljaka pogubnog uticaja. Nažalost Vladu, njene institucije, kao i zagađivače životne sredine, to ne interesuje, čak se i ljute što pljevljaci uopšte pominju taj problem. Važno je da su od Pljevalja uzeli i uzeće sve što mogu, naravno uz pomoć nas samih, uz očitu devastaciju kako životne sredine, tako i našeg obraza.

 

dr Predrag Stanković,

Predsjednik OO PzP Pljevlja