 |
Vijesti Govori i prijedlozi Vodiću politiku koja će nastarijim građanima Crne Gore vratiti dostojanstvo
| Vodiću politiku koja će nastarijim građanima Crne Gore vratiti dostojanstvo |
|
|
|
| 30.01.2008 | |
|
Uvesti minimalni iznos penzije dovoljan za pokrije osnovne troškove života starih i obezbijedi pristojan životni standard Dugo se smatralo da penzioneri čine najznačajniji dio biračkog tijela Demokratske partije socijalista. Ipak, posljednja istraživanja govore da sve veći broj penzionera prepoznaje loše politike Vlade kao uzrok sopstvenog lošijeg životnog standarda koji ih je doveo na ivicu siromaštva.
Penzioneri su prepoznali da je
Vlada DPS-a u proteklom periodu izvršila nekoliko udara na standard najstarije
populacije.
Nezavidna ekonomska situacija, siromaštvo i socijalna bijeda u kojoj žive stari, kao i jaz između najbogatijih i najsiromašnijih građana koji je najveći u regionu, zahtijeva angažovanost države na stvaranju uslova za prihvatljiv životni standard najstarijih građana.
U najtežem položaju su lica preko 65 godina, penzioneri i dugotrajno nezapošljeni, osobe sa invaliditetom, beskućnici, domaćinstva sa jednim članom, a posebno su socijalno isključeni građani koji žive u ruralnim područjima. Geografski, najugroženiji su stanovnici na sjeveru Crne Gore.
Starije osobe koje ne primaju penziju izložene su pet puta većem riziku siromaštva. U apsolutnom siromaštvu, prema istraživanjima[1], živi 12,2%, a na ivici siromaštva je još oko 1/3 stanovništva (prema kriterijumu potrošnje od 116,2 € odnosno 173,4% ispod troškova potrošačke korpe za četvoročlano domaćinstvo)[2] .
Prema studiji Svjetske banke iz 2005.[3] stopa siromaštva u Crnoj Gori je 10,9% a na rubu siromaštva je još oko 20% građana.
Crna Gora se suočava sa ozbiljnjim starenjem populacije i nalazi se među zemljama sa "vrlo starim stanovništvom".[4] U proteklih pet decenija prirodni priraštaj opao je za oko 60%, a broj rođenih za 25%. Prosječna starost premašuje 34 godine, a udio starijih od 65 godina u ukupnom stanovništvu (620.145) iznosi 74.160 stanovnika ili 11,96% .
Ovo nije proces koji se dešava samo u Crnoj Gori. Naime, i Evropa se suočava sa dramačnim padom nataliteta, kao i produženjem životnog vijeka. Ali, Evropa i na nacionalnom i na nivou Evropske unije odgovara na ove izazove konkretnim programima i mjerama borbe protiv siromaštva i socijalne isključenosti.[5]
Vladina "Strategije razvoja i redukcije siromaštva u Crnoj Gori", koja je usvojena 2003. je uglavnom ostala mrtvo slovo na papiru, a to nije promijenila ni prošle godine usvojena revidirana Strategija.
U 2007. za 9 mjeseci, prosječna penzija iznosila je 165 €, s tim što oko 32.000 penzionera prima 100€ mjesečno, a prosječna zarada (bez poreza i doprinosa) iznosila je 355€. Vlada je promijenila način obračuna penzija u Crnoj Gori i uvela tzv. švajcarsku formulu prema kojoj je rast penzija jednak zbiru polovine procenta zarada i troškova života (polovina prosječnih troškova i zarade). Smatram da je to jedan od glavnih uzročnika zaostajanja rasta penzija u odnosu na rast zarada, ne zbog samog modela za koji sam se i sam zalagao nego zbog onog u čemu je crnogorska vlast šampion: ona ima nevjerovatnu sposobnost da radi sopstvenog interesa i najbolje modele iskarikira. Naime, kao prateća mjera ovog modela, morao se uvesti socijalni karton kojim bi bili evidentirani ne samo prihodi nego i imovina penzionera. Na temelju tih kartona bi onda država onim penzionerima, koji su na ivici egzistencije, obezbijedila određene benefite, poput niže cijene električne energije i slično. S obzirom da se Vlada nije ponijela odgovorno u ovom dijelu našim penzionerima je uskraćeno i pravo na pristojan životni standard, jer su siromašni postali još siromašniji. Time je nastavljena politika radikalnog pogoršavanja položaja penzionera, posebno lica penzionisanih 90-tih godina, u uslovima sankcija UN, propadanja društvenih preduzeća, obezvrijeđivanja ranije uplaćenih doprinosa u Crnoj Gori, i oštrog pada odnosa broja davaoca doprinosa i korisnika penzionisanja i samim tim neosnovano velikih razlika u visini penzija. Danas, ogroman broj tih penzionera sa svojim penzijama od 150-250€, izdržava četvoročlanu porodicu, posebno u sjevernim opštinama (Pljevljima, Mojkovcu, Bijelom Polju i dr.) i to najčešće sa 1-2 studenata. Države EU na različite načine odgovaraju na ovaj izazov, imajući u vidu specifičnosti svoje zemlje i interes građana. To, na žalost, nije rukovodilo Vladu Crne Gore. Ovaj sistem usklađivanja ne prihvataju ni hrvatski penzioneri, jer bi im na taj način penzije konstantno zaostajale za zaradama i za troškovima života, u Srbiji Zakon o penzijsko-invalidskom osiguranju propisuje usklađivanje penzija četiri puta godišnje, a neke od zemalja EU, recimo Italija i Francuska usklađivanje vrše prema cijenama u javnom i privatnom životu odnosno u Austriji, Danskoj, Finskoj, Njemačkoj itd. prema zaradama. Starije osobe su u većoj opasnosti od pada u siromaštvo od ostalih kategorija stanovništva, pa zato treba da budu i predmet posebnih mjera politike.
Generalno, u državama članicama EU u fokusu je politika u pogledu vremena penzionisanja i uopšte rada starijih osoba. Prvo, prioritet je, po pravilu, da građani rade duže, bilo produženjem roka za (prinudni) odlazak u penziju odnosno stvaranjem uslova (dodatnih podsticaja) za rad poslije penzionisanja. I drugo, »ohrabrivanje« populacije za »uključivanje« u druge penzione planove (»stubove«), van »državnih«/javnih penzija. U Crnoj Gori, formalno se ne zabranjuje rad penzionera, ali korisniku penzije koji se zaposli, odnosno počne da obavlja samostalnu djelatnost obustavlja se isplata penzije za vrijeme trajanja zapošljenja[6] sa obavezom plaćanja oko 47% na ime poreza i doprinosa na zaradu. Suprotno tome, odgovorne države zakonima ne kažnjavaju one koji hoće da rade, već povećavaju motivaciju za rad starih osoba. Npr. Švajcarska zapošljenima koje ostaju na poslu 5 godina poslije zakonskog roka, povećava penziju za 3.825 $, u po propisma Velike Britanije za odlaganje penzionisanja do 70 godine, za svaku godinu dobija se bonus od 10%.
Radi osiguranje svih građana od krajnjeg siromaštva u mnogima zemljama svijeta i Evrope uvode se tzv. nacionalne ili socijalne penzije, koje država obezbjeđuje bez doprinosa starijim građanima. Ove se penzije garantuju osobama, koje nemaju pravo na starosnu penzij. To je posebna državna penzije, dovoljno visoka da osigura garancije protiv apsolutnog siromaštva u starosti (koje su prihvatile npr. Belgija, Španija, Francuska, Irska, Italija, Portugal, Velika Britanija, Bugarska, Kanada, Kipar, Estonija, Rusija, Mađarska, Latvija, Litvanija, Poljska, Slovenija i Švajcarska). U Crnoj Gori, prema Strategiji razvoja socijalne zaštite starih lica Crne (2007) - koja sadrži prevashodno obaveze donošenja propisa i planiranja budućih aktivnosti - potrebno je u narednom periodu (2008-2012) »razmotriti i mogućnost uvođenja socijalne penzije« kao »novog oblika zaštite siromašnih starih lica« »naročito važne za unapređivanje i zaštitu materijalnog položaja onih starih lica koja su bez ikakvih primanja«, - zakon na koji se očigledno treba duže čekati, a u međuvremenu se položaj penzionera ne poboljšava.
U Estoniji, «nacionalna penzija« se obezbjeđuje za lica koja nemaju pravo na starosnu penziju, lica sa invaliditetom ili »bračnog druga« kojima nedostaje uslov u pogledu osiguranja«. U Litvaniji «socijalna penzija« se odobrava starijim osobama i licima sa invaliditetom, koja nemaju pravo na penziju po onovu socijalnog osiguranja i koja zadovoljavaju određene kriterijume. Ove penzije su dio sistema socijalne pomoći (bez doprinosa) kreiranog da podrži porodice sa djecom, kao i osobe koje ne ispunjavaju uslove za prava po osnovu osiguranja/doprinosa, osobe sa prihodima ispod određene granice i one kojima su potrebne posebne socijalne usluge itd.
U Slovačkoj, pravo na socijalnu penziju imaju lica, koja se nijesu kvalifikovala za penziju po osnovu osiguranja (doprinosa) ili invalidsku penziju i ispunjavaju propisane kriterijume (u pogledu prihoda,u nekim zemljama i imovine koju posjeduje). U Norveškoj socijalne penzije se zasnivaju samo na godinama starosti i prebivalištu u zemlji.
Naši zakoni ne predviđaju socijalne kartone, niti prelivanje i trošenje sredstava na one koji su (manje) siromašni. Zato je neohodno razmotriti uvođenje »socijalne penzije« za ugrožena lica i porodice, kao ključnog sredstva u borbi protiv krajnjeg siromaštva.
Uz sve probleme i ograničenja, finansijske i druge prirode, koje prate pokušaje da se izvrši značajnije smanjenje siromaštva, Crna Gora do 2010. koju EU i UN obilježavaju kao «Godinu starih«, mora pokazati sebi i Evropi što je uradila za svoje najsiromašnije i najstarije građane i građanke.
Jasno je da je Vlada Crne Gore dovela penzionere u težak položaj koji im ne obezbjeđuje pristojan životni standard. Taj položaj se neće popraviti dodacima pred izbore, već zahtijeva sistemski i održiv pristup.
U okviru toga, kao predsjednik Crne Gore podržavaću mjere na:
[1] Istraživanja iz 2002. godine [2] Dokumentu Vlade RCG "Strategija razvoja i redukcije siromaštva u Crnoj Gori" 2003. [3] Sa 4,30 $ dnevno po osobi kao međunarodnoj granici za siromaštvo [4] Prema klasifikaciji UN [5] Brojna međunarodna dokumenta, npr. Direktiva EU 2000/78 o opštem okviru za jednaki tretman kod zapošljavanja bez obzira na religiju, starost i pol; Odluke Savjeta 2000/750 o Akcionom programu za borbu protiv diskriminacije / 20001-2006/,«Lisbon« strategija 2000, Štokholmu 2001 i Druga svjetska skupštine o starenju Madrid 2002/sa Akcionim planom smanjenja ekstremnog siromaštva za polovinu do 2015/, sastanci Evropskog savjeta na kojim je posebno postavljen cilj zapošljavanja starijih oosoba. [6] Čl. 112 Zakonom o penzionom i invalidskom osiguranju 1996.g. Komentari (0)
 Napišite komentar
|
| Sledeće > |
|---|
 |
 |
Slika dana
|
||
 |
MP3 dana
|
||